Sve o inhalaciji

Inhalaciona terapija predstavlja važan način primene lekova kod brojnih respiratornih oboljenja. Za razliku od oralne primene, kod koje lek prolazi kroz digestivni trakt, inhalacioni lek se udiše i u obliku aerosola dospeva direktno u disajne puteve.

Na ovaj način lek može ostvariti dejstvo upravo na mestu na kojem je potreban. U zavisnosti od leka, njegove formulacije i načina primene, inhalacioni put može omogućiti brz početak lokalnog dejstva i efikasnu isporuku leka u respiratorni sistem.

Ipak, uspešnost inhalacione terapije ne zavisi samo od samog leka. Važnu ulogu imaju karakteristike formulacije i aerosola, osobine inhalatora, kao i način na koji pacijent koristi uređaj i diše tokom terapije.

Inhalaciona terapija podrazumeva primenu leka putem disanja, pri čemu se lek nalazi u obliku aerosola, sitnih čestica ili kapljica koje pacijent udiše. Nakon udisanja, aerosol prolazi kroz disajne puteve i taloži se na različitim mestima. Na to utiču veličina i aerodinamičke karakteristike čestica, brzina i dubina udaha, obrazac disanja, anatomija disajnih puteva, kao i karakteristike leka i inhalatora.

Uopšteno, veće čestice se češće zadržavaju u gornjim disajnim putevima, dok fine čestice mogu dospeti dublje u respiratorni sistem. Zbog toga je veličina čestica jedna od važnih karakteristika aerosola, ali nije jedini faktor koji određuje njegovo taloženje.

Važna prednost inhalacione terapije jeste mogućnost direktne isporuke leka u respiratorni sistem. Kod bolesti kao što su astma i hronična opstruktivna bolest pluća (HOBP), inhalacioni lekovi imaju značajnu ulogu u terapiji. U zavisnosti od indikacije, inhalacionim putem mogu se primenjivati bronhodilatatori, inhalacioni kortikosteroidi, antiholinergici, mukolitici, određeni antibiotici, hipertonični rastvori i druge odgovarajuće formulacije.

Lekovi primenjeni inhalacionim putem mogu, nakon apsorpcije kroz pluća, dospeti u sistemsku cirkulaciju i ostvariti dejstvo na udaljene organe i tkiva. Jedan od najznačajnijih primera primene lekova inhalacionim putem, pri kojoj se ostvaruje sistemski efekat, jeste opšta anestezija. Inhalacioni anestetici se tom prilikom koriste za postizanje kontrolisanog i reverzibilnog gubitka svesti i osećaja bola.

Prema principu rada, inhalatori mogu koristiti različite tehnologije.

Kod kompresorskih inhalatora, komprimovani vazduh prolazi kroz nebulizacioni sistem i omogućava stvaranje aerosola. Ova tehnologija je dugo prisutna u kliničkoj praksi i može biti pogodna za različite inhalacione formulacije kada su one predviđene za takvu primenu. Njihove prednosti su široka primenljivost različitih vrsta inhalacionih tečnosti i pouzdan rad, dok je buka tokom rada potencijalni nedostatak koji treba uzeti u obzir.

Ultrazvučni inhalatori koriste visokofrekventne vibracije za stvaranje aerosola. Kod ove tehnologije karakteristike formulacije imaju poseban značaj jer tokom rada može doći do zagrevanja tečnosti. Zbog toga nisu sve formulacije pogodne za primenu putem ultrazvučne tehnologije, pa je važno proveriti kompatibilnost leka ili rastvora sa konkretnim uređajem.

Kod ultrazvučnih mesh inhalatora aerosol se stvara pomoću tanke membrane sa velikim brojem mikroskopskih otvora. Vibriranjem membrane tečnost prolazi kroz otvore i formira aerosol. Ovi uređaji su obično kompaktni i tihi, a kod pojedinih modela mogu omogućiti i kraće vreme nebulizacije. Njihova specifičnost je mesh membrana, zbog čega je pravilno održavanje posebno važno. Ostaci leka ili rastvora mogu zapušiti mikrootvore i uticati na stvaranje aerosola i performanse uređaja.

Prilikom izbora inhalatora nije dovoljno posmatrati samo njegove tehničke karakteristike. Potrebno je uzeti u obzir lek i formulaciju koja se primenjuje, vrstu bolesti, uzrast pacijenta, njegovu sposobnost saradnje i pravilnog korišćenja uređaja, kao i preporuku zdravstvenog radnika. Uređaj koji je odgovarajući za jednog pacijenta ne mora nužno biti najbolji izbor za drugog.

Posebno je važno da inhalator bude kompatibilan sa formulacijom koja se primenjuje. U njega ne treba stavljati bilo koju tečnost samo zato što se smatra „bezbednom za udisanje“. Koriste se isključivo lekovi i rastvori namenjeni za inhalacionu primenu i odgovarajući za konkretan uređaj, u skladu sa preporukom zdravstvenog radnika i uputstvom proizvođača.

Čak i kada su lek i inhalator pravilno izabrani, nepravilna primena može smanjiti efikasnost terapije. Na količinu aerosola koja će dospeti do ciljanog područja utiču način disanja, brzina i dubina udaha, kao i položaj maske ili nastavka za usta.

Kada pacijent može pravilno da koristi nastavak za usta, on se često preferira jer može smanjiti gubitak aerosola u okolinu. Maska je praktična opcija kod pacijenata koji ne mogu da koriste nastavak za usta, što je naročito značajno kod male dece. Važno je da maska pravilno naleže na lice, jer loše postavljena maska može povećati gubitak aerosola.

Česte greške tokom inhalacione terapije uključuju nepravilno postavljenu masku ili nastavak za usta, neodgovarajuću tehniku disanja i prekidanje terapije pre njenog završetka. Pacijent ne bi trebalo da prekida inhalaciju samo zato što više ne vidi veliku količinu aerosola, već terapiju treba sprovesti prema uputstvu za konkretni uređaj i preporuci zdravstvenog radnika.

Važan deo pravilne primene jeste i održavanje inhalatora. Delove koji dolaze u kontakt sa lekom ili aerosolom potrebno je čistiti i sušiti prema uputstvu proizvođača. Posebnu pažnju treba obratiti na čašicu za lek, masku, nastavak za usta, cevčice kada su predviđene za čišćenje ili zamenu, kao i filtere i mesh membranu kod uređaja kod kojih postoje.

Kod mesh inhalatora održavanje membrane ima dodatni značaj, jer nakupljanje ostataka formulacije može zapušiti mikrootvore i uticati na stvaranje aerosola i rad uređaja.

Na kraju, inhalaciona terapija može se posmatrati kao sistem u kojem svaki element ima svoju ulogu. Lek mora biti odgovarajući, inhalator kompatibilan sa formulacijom, a način primene pravilan. Kada su ova tri elementa usklađena, povećava se mogućnost da odgovarajuća količina leka dospe do ciljanog područja i ostvari očekivani terapijski efekat.

Zato edukacija pacijenta nije samo dodatak terapiji, već njen važan deo, od pravilnog disanja i položaja maske ili nastavka za usta, do čišćenja i održavanja inhalatora.